تاثیر رژیم غذایی بر سلامت دندان و لثه

غذا‌ها چه تأثیری روی دندان‌ها دارند؟

دهان، دندان و لثه بیش از یک ابزار ساده برای خوردن هستند. آن‌ها برای جویدن و بلع مواد غذایی ضروری بوده و جزء اولین مرحله گوارش محسوب می‌شوند. دهان اولین بخش بدن است که با مواد مغذی برخورد دارد، بنابراین هر چیزی که داخل دهان قرار می‌دهید، نه تنها روی سلامت کلی بدن تأثیر دارد بلکه بر سلامت لثه و دندان‌ها نیز اثرگذار است. در حقیقت، اگر مواد غذایی که می‌خورید کیفیت مناسبی نداشته باشند، اولین علائم آن در دهان شما ظاهر می‌شود.

رژیم غذایی و سلامت دندان‌ها

میزان کالری و نوع رژیم غذایی مورد نیاز هر فرد به سن، جنسیت، سطح فعالیت فیزیکی و سلامت کلی بدن بستگی دارد. یک رژیم غذایی متعادل برای سلامت دندان‌ها باید شامل موارد زیر باشد:

• میوه‌ها و سبزیجات تازه و متنوع
• حبوبات سرشار از فیبر
• لبنیات بدون قند اضافه برای تامین کلسیم
• پروتئین‌های سالم مثل ماهی، گوشت سفید و تخم‌مرغ

علاوه بر مصرف غذای سالم، فعالیت فیزیکی منظم بسیار مهم است. برای مثال، جوانان باید حداقل ۲٫۵ ساعت در هفته فعالیت فیزیکی با شدت متوسط یا بالا داشته باشند تا سلامت دهان و دندان و سوخت و ساز بدن بهینه شود.

رژیم غذایی و پوسیدگی دندان

غذاها و نوشیدنی‌هایی که مصرف می‌کنید تاثیر مستقیم بر پوسیدگی دندان دارند. شدت این تاثیر وابسته به موارد زیر است:

• شکل غذا: مایع، جامد یا چسبناک
• میزان و تعداد دفعات مصرف غذاهای قندی و نوشیدنی‌های اسیدی
• ترکیب غذاها و تنوع مواد مغذی
• وضعیت پزشکی فرد، مانند مشکلات گوارشی یا اختلالات خوردن که ریسک پوسیدگی را افزایش می‌دهد

میان وعده‌ها و سلامت دندان‌ها

برای حفظ سلامت دندان‌ها، توصیه می‌شود مصرف خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های بین وعده‌های غذایی را محدود کنید. بسیاری از افراد برای میان وعده از غذاهای شیرین و چیپس‌ها استفاده می‌کنند که باعث پوسیدگی و آسیب به دندان‌ها می‌شوند.

به جای آن، گزینه‌های سالمی مثل پنیر بدون قند، ماست ساده، میوه‌های تازه، سبزیجات یا آجیل را انتخاب کنید. این میان وعده‌ها علاوه بر تأمین مواد مغذی، از ایجاد پلاک و پوسیدگی دندان جلوگیری می‌کنند.

مواد غذایی مضر برای دندان و پوسیدگی

• شکلات‌های چسبنده و شیرینی‌ها: شکلات‌های کم کالری، کیک، کلوچه و چیپس با چسبیدن به دندان‌ها و تغذیه باکتری‌ها، باعث آزاد شدن اسید و پوسیدگی می‌شوند.
• نوشیدنی‌های قندی: نوشابه، لیموناد، آب میوه‌های شیرین و چای یا قهوه همراه شکر، مینای دندان را ضعیف کرده و پوسیدگی ایجاد می‌کنند.
• نوشیدنی‌های اسیدی: آب لیمو، مرکبات و برخی آبمیوه‌ها می‌توانند مینای دندان‌ها را فرسوده کنند.
• میوه‌های خشک: به دلیل چسبنده بودن، میوه‌های خشک عامل پوسیدگی هستند؛ بهتر است از میوه‌های تازه استفاده شود.
• گوجه فرنگی و برخی مرکبات: مصرف بیش از حد می‌تواند بر سلامت دندان تاثیر منفی بگذارد.

مواد غذایی مفید برای سلامت دندان‌ها

• شیر و ماست: بدون شکر، سرشار از کلسیم، تقویت‌کننده مینای دندان و پیشگیری‌کننده از پوسیدگی
• پیاز: حاوی ترکیبات ضدباکتری مانند سولفور برای سلامت دندان
• میوه‌ها: سیب، توت فرنگی، مرکبات و کیوی دارای ویتامین C و کمک‌کننده به استحکام سلول‌ها
• سبزیجات: هویج، کدو و بروکلی سرشار از ویتامین A و موثر در سلامت لثه و تمیز کردن طبیعی دندان‌ها
• پنیر: باعث آزادسازی کلسیم و محافظت دندان‌ها در برابر اسید باکتری‌ها می‌شود

بلای شکر بر سلامت دندان‌ها

سازمان جهانی غذا و دارو توصیه می‌کند افراد بالای سه سال بیش از ۵۰ گرم شکر یا ۱۲٫۵ قاشق چای‌خوری در روز مصرف نکنند. شکر نباید بیش از ۱۰٪ کالری روزانه را تشکیل دهد.

باکتری‌های دهان از کربوهیدرات‌ها تغذیه کرده و اسید تولید می‌کنند که باعث پوسیدگی می‌شود. کاهش مصرف شکر و انتخاب مواد غذایی با شکر کمتر باعث کاهش پوسیدگی خواهد شد.

انواع شکر: شکر سفید، شکر قهوه‌ای، شکر پودری، شکر خام، شیرین‌کننده‌های ذرت، مالتوز، فروکتوز، ساکاروز، گلوکز، دکسترین، آبمیوه غلیظ، شربت، عسل و شیره

میزان شکر افزودنی در رژیم غذایی روزانه:

• نوشیدنی‌های انرژی‌زا و ورزشی: ۳۵٫۷٪
• دسرها مثل کیک و کلوچه: ۱۲٫۹٪
• آبمیوه: ۱۰٫۵٪
• دسر لبنیاتی مثل بستنی: ۶٫۵٪
• شکلات: ۶٫۱٪
• سرلاک‌های آماده: ۳٫۸٪
• شکر و عسل: ۳٫۵٪
• چای شیرین: ۳٫۵٪
• نان مخمری: ۲٫۱٪
• سایر غذاها: ۱۵٫۴٪

مشتقات شکر و سلامت دندان

مشتقات شکر مانند اسپارتام، اریتریتول، ساکارین، سوکرالوز، ایزومالت، سوربیتول، اکسولفام، پتاسیم و مانیتول، مزه‌ای مشابه شکر دارند اما آسیب کمتری به دندان‌ها می‌رسانند. این موارد روی بسته‌بندی برخی غذاها و نوشیدنی‌ها ذکر شده‌اند.

تصورات اشتباه در مورد دندان‌ها

• جرم‌گیری دندان: برخی تصور می‌کنند جرم‌گیری باعث نازک شدن مینای دندان می‌شود، اما در واقع تنها جرم روی دندان‌ها برداشته شده و حساسیت دندان به سرما و گرما افزایش می‌یابد، نه پوسیدگی.
• دندان در بارداری: برخی خانم‌ها تصور می‌کنند جنین کلسیم دندان مادر را می‌گیرد؛ در واقع جنین کلسیم مورد نیاز خود را از مواد غذایی مادر دریافت می‌کند، نه از دندان‌ها.

نکات مهم برای مسواک زدن و مراقبت روزانه

• دندان‌ها را دو بار در روز و هر بار دو دقیقه مسواک بزنید، یکی قبل از خواب و دیگری در طول روز.
• پس از خوردن میان‌وعده‌ها و مواد غذایی شیرین، دندان‌ها و زبان را مسواک کنید تا باکتری‌ها از بین بروند.
• استفاده از نخ دندان حداقل یک بار در روز ضروری است.
• بلافاصله بعد از نوشیدن نوشیدنی‌های اسیدی مثل آب پرتقال، مسواک نزنید؛ حداقل ۳۰ دقیقه صبر کنید.

روش‌های کاهش خطر آسیب دندان‌ها

• استفاده از خمیر دندان و دهانشویه حاوی فلوراید
• اجتناب از سیگار، مصرف بی‌رویه چای و قهوه
• افزایش مصرف آنتی‌اکسیدان‌ها و ویتامین C برای تقویت لثه
• حذف مواد قندی غیرضروری
• کاهش میان وعده‌های شیرین و ناسالم
• استفاده هوشمندانه از شکرهای افزودنی در رژیم غذایی
• مصرف کافی لبنیات، میوه، سبزیجات و آب

منبع : نمناک