آشنایی کامل با انواع دندان‌ها و وظایف هرکدام در دهان

چه زمانی دندان‌های دائمی شروع به رویش می‌کنند؟

دندان‌های شیری معمولاً در بازه سنی ۶ تا ۱۲ سالگی به‌تدریج با دندان‌های دائمی یا بالغ جایگزین می‌شوند. اغلب کودکان تا سن ۱۲ سالگی تقریباً مجموعه کامل دندان‌های دائمی خود را دارند، به‌جز دندان‌های عقل که دیرتر ظاهر می‌شوند.

رشد دندان‌ها معمولاً به‌صورت قرینه و هم‌زمان انجام می‌شود. به‌عنوان نمونه، دندان مولر یا آسیاب بالایی سمت چپ تقریباً هم‌زمان با دندان مولر یا آسیاب بالایی سمت راست شروع به رویش می‌کند.

ما چند دندان داریم و انواع و وظایف آن‌ها چیست؟

دندان‌های دائمی انسان در مجموع شامل ۳۲ دندان هستند. در هر فک، چهار دندان اینسیزور Incisor یا ثنایا، دو دندان نیش (کانین یا کاسپید)، چهار دندان پرمولر (دو لختی) و شش دندان مولر یا آسیاب (که دو عدد آن دندان عقل یا مولر سوم هستند) وجود دارد. در صورتی که دندان‌های عقل کشیده شوند، تعداد دندان‌ها به ۲۸ عدد کاهش می‌یابد.

دندان‌های اینسیزور یا ثنایا چهار دندان جلویی در فک بالا و پایین هستند. وظیفه اصلی آن‌ها بریدن، گاز گرفتن و نگه‌داشتن غذاست. سطح برنده این دندان‌ها پهن، نازک و به شکل لبه اسکنه‌ای یا چیزل طراحی شده است.

دندان نیش یا کانین که به آن کاسپید نیز گفته می‌شود، در دو طرف دندان‌های ثنایا قرار دارد و دارای یک برجستگی مشخص است. این دندان‌ها نقش مهمی در نگه‌داشتن و پاره کردن غذا دارند.

دندان‌های پرمولر (دو لختی یا بیکاسپید) و دندان‌های مولر دارای برجستگی‌هایی به نام کاسپ هستند که برای خرد کردن و شکستن ذرات غذا کاربرد دارند. هر دندان پرمولر معمولاً دو کاسپ دارد و برای نگه‌داشتن و خرد کردن غذا استفاده می‌شود.

دندان‌های مولر یا آسیاب در قسمت انتهایی دهان قرار دارند و سطحی پهن‌تر دارند. هر مولر معمولاً دارای چهار یا پنج کاسپ است و وظیفه اصلی آن‌ها جویدن و آسیاب کامل غذاست.

دندان عقل که به آن دندان آسیاب سوم نیز گفته می‌شود، معمولاً از حدود ۱۸ سالگی به بعد رویش پیدا می‌کند، اما در بسیاری از افراد به دلایل مختلف نیاز به جراحی و خارج کردن دارد.

هر دندان چند ریشه دارد؟

تعداد ریشه‌ها در دندان‌های مختلف متفاوت است. معمولاً دندان‌های ثنایا، نیش و پرمولر دارای یک ریشه هستند، در حالی که دندان‌های مولر یا آسیاب می‌توانند دو یا سه ریشه داشته باشند.

دندان‌های ما چه شکلی هستند؟

نمودارها و تصاویر دندانی نشان می‌دهند که شکل تاج و ریشه دندان‌های ثنایا، نیش (کاسپید)، پرمولر (بیکاسپید) و مولر در هر فک چگونه است.

دندان‌های اینسیزور یا ثنایا:
در هر فک چهار دندان ثنایا وجود دارد؛ دو دندان در سمت راست و دو دندان در سمت چپ فک بالا و پایین (دندان‌های شماره ۱ و ۲). این دندان‌ها ظاهری باریک و لبه‌دار دارند.

دندان نیش:
هر فرد دارای دو دندان نیش در هر فک است، یکی در سمت راست و یکی در سمت چپ (دندان شماره ۳). این دندان‌ها بلندتر و نوک‌تیزتر هستند.

دندان‌های پرمولر:
در هر فک چهار دندان پرمولر وجود دارد؛ دو عدد در سمت راست و دو عدد در سمت چپ (دندان‌های شماره ۴ و ۵).

دندان‌های مولر:
در هر سمت راست و چپ هر فک، سه دندان مولر یا آسیاب قرار دارد. دندان‌های شماره ۶ و ۷ آسیاب اول و دوم هستند و دندان شماره ۸ همان دندان عقل است.

دندان‌ها از چه چیزی ساخته شده‌اند؟

هر دندان از سه بخش اصلی تاج، گردن و ریشه تشکیل شده است.

تاج دندان (Crown):
بخش قابل مشاهده دندان در بالای لثه است که با مینای دندان یا Enamel پوشیده شده و از عاج یا دنتین زیرین محافظت می‌کند.

ریشه دندان (Root):
ریشه در زیر خط لثه قرار دارد و دندان را به استخوان فک بالا یا پایین متصل می‌کند. بیشتر دندان‌ها یک ریشه دارند، اما دندان‌های مولر معمولاً دو یا سه ریشه دارند.

گردن دندان:
ناحیه اتصال تاج به ریشه در محل خط لثه است.

مینای دندان (Enamel)

مینای دندان سخت‌ترین بافت بدن انسان است و از عاج زیرین محافظت می‌کند. این ماده معدنی عمدتاً از کریستال‌های فسفات کلسیم یا هیدروکسی‌آپاتیت تشکیل شده و حتی از استخوان هم سخت‌تر است. مینای دندان فاقد سلول زنده است و در صورت آسیب یا پوسیدگی، قابلیت ترمیم طبیعی ندارد.

لثه یا ژنژیوا (Gum)

لثه بافت نرم و صورتی‌رنگی است که گردن دندان را پوشانده و از ریشه دندان و استخوان آلوئولار فک محافظت می‌کند.

عاج یا دنتین (Dentine)

عاج بخش اصلی ساختار دندان را تشکیل می‌دهد و بافتی زنده، نرم‌تر از مینا و شبیه استخوان دارد. این بافت خاصیت ارتجاعی دارد، به درد حساس است و از طریق پالپ تغذیه می‌شود.

محفظه پالپ (Pulp Chamber)

پالپ داخلی‌ترین بخش دندان است و شامل اعصاب، رگ‌های خونی و لنفاوی می‌باشد. پالپ وظیفه تغذیه دندان و انتقال حس دما و درد را بر عهده دارد.

سمنتوم (Cementum)

سمنتوم لایه‌ای سخت است که ریشه دندان را می‌پوشاند و به رباط پریودنتال متصل می‌شود تا دندان را به استخوان فک متصل نگه دارد.

کانال ریشه (Root Canal)

کانال ریشه فضایی درون ریشه دندان است که پالپ از طریق آن امتداد می‌یابد و مسیر عبور اعصاب و رگ‌های خونی محسوب می‌شود.

رباط پریودنتال

این رباط از الیاف بافت همبند تشکیل شده و ریشه دندان را به استخوان آلوئولار متصل می‌کند. نقش آن جذب فشار و ضربه‌های ناشی از جویدن است.

کانال‌های جانبی و سوراخ اپیکال

کانال‌های اکسسوری شاخه‌هایی از کانال اصلی ریشه هستند که معمولاً نزدیک نوک ریشه دیده می‌شوند. سوراخ اپیکال نیز منفذی در انتهای ریشه است که اعصاب و رگ‌ها از آن وارد دندان می‌شوند.

دندان‌های کودکان

دندان‌های کودکان که به آن‌ها دندان‌های شیری یا اولیه گفته می‌شود، اولین مجموعه دندان‌ها هستند که در نهایت با دندان‌های دائمی جایگزین می‌شوند.

زمان رویش اولین دندان‌ها:
دندان‌های شیری در دوران جنینی شکل می‌گیرند و معمولاً بین ۶ تا ۱۲ ماهگی از لثه خارج می‌شوند. کودکان تا حدود ۳ سالگی باید مجموعه کامل دندان‌های شیری خود را داشته باشند.

تعداد و وظایف دندان‌های شیری:
مجموع دندان‌های شیری شامل ۲۰ دندان است. در هر فک ۱۰ دندان (شماره ۱ تا ۵) وجود دارد. این دندان‌ها شامل ثنایا برای گاز گرفتن، نیش برای پاره کردن و مولر برای آسیاب غذا هستند.

در دندان‌های بزرگسالان، دو دندان آسیاب شیری با دندان‌های پرمولر جایگزین می‌شوند و سه دندان مولر دائمی (۶، ۷ و ۸) بدون جایگزینی می‌رویند. در نتیجه هر فک ۱۲ دندان و در مجموع ۳۲ دندان دائمی وجود دارد.

تفاوت دندان‌های شیری و دائمی

دندان‌های شیری کوچک‌تر، سفیدتر و دارای مینای نازک‌تر و عاج ظریف‌تری هستند. به همین دلیل بیشتر در معرض پوسیدگی قرار دارند و اتاقک پالپ بزرگ‌تر و ریشه‌های نازک‌تری نسبت به دندان‌های دائمی دارند.