راهنمای جامع انتخاب دندانپزشک مناسب برای درمان

برای هر نوع مشکل دندان و دهان باید به کدام دندانپزشک مراجعه کنیم؟

شاید برای شما هم این سؤال پیش آمده باشد که برای انواع مشکلات دهان و دندان باید به چه دندانپزشکی مراجعه کنید. مثلا در ساده‌ترین شرایط، زمانی که دچار دندان‌درد می‌شوید، کدام دندانپزشک انتخاب مناسبی است؟ اگر بخواهید شلوغی و نامرتبی دندان‌های خود را اصلاح کنید چه؟ یا زمانی که هدف شما افزایش زیبایی لبخند و ظاهر دندان‌هاست، باید به چه متخصصی مراجعه کرد؟ همچنین برای جایگزینی دندان از دست رفته، ایمپلنت یا پروتز دندانی باید به کدام مرکز یا متخصص مراجعه شود؟ اگر دندان شیری کودک شما زودتر از زمان طبیعی خود افتاده باشد، چه اقدامی لازم است؟
در این مقاله به تمامی این پرسش‌ها پاسخ می‌دهیم و به صورت کامل توضیح می‌دهیم که برای هر مشکل مرتبط با دهان و دندان، مراجعه به کدام دندانپزشک یا متخصص دندانپزشکی بهترین نتیجه را برای شما به همراه خواهد داشت.

بررسی تفاوت دندانپزشک عمومی با دندانپزشک متخصص

دندانپزشکی همانند پزشکی دارای یک رشته عمومی پایه و چندین شاخه تخصصی است. افرادی که تمایل دارند در حوزه دهان و دندان فعالیت حرفه‌ای داشته باشند، ابتدا باید دوره دندانپزشکی عمومی را که معمولا بین ۶ تا ۷ سال به طول می‌انجامد، پشت سر بگذارند. در این مدت، دانشجویان با تمامی مباحث مرتبط با دهان، دندان، لثه و فک آشنا شده و مهارت‌های عملی لازم را تمرین می‌کنند.

تفاوت دندانپزشک عمومی با دندانپزشک متخصص

دندانپزشکان عمومی اطلاعات گسترده‌ای در زمینه درمان‌های دندانپزشکی دارند و می‌توانند بسیاری از خدمات را انجام دهند، اما در هر شاخه تخصصی، دانش عمیق و تمرکز چندساله ندارند. برای مثال، یک دندانپزشک عمومی قادر به انجام عصب‌کشی است، اما در موارد پیچیده و خاص ترجیح می‌دهد بیمار را به متخصص درمان ریشه یا اندودنتیست ارجاع دهد تا نتیجه درمان دقیق‌تر و مطمئن‌تر باشد.

در صورتی که دندانپزشک بخواهد در یکی از شاخه‌های تخصصی دندانپزشکی تحصیل کرده و به عنوان متخصص فعالیت کند، باید در آزمون تخصصی شرکت نماید. پس از قبولی، حدود ۳ تا ۴ سال دیگر را به صورت کاملا تخصصی در یک رشته مشخص تحصیل می‌کند. پس از اتمام این دوره، فرد به عنوان متخصص شناخته شده و می‌تواند به طور مثال با عنوان متخصص عصب‌کشی یا درمان ریشه به بیماران خدمات تخصصی ارائه دهد.

اگر شما دقیقا از نوع مشکل دهان و دندان خود آگاهی دارید، می‌توانید مستقیما به متخصص مربوطه مراجعه کنید. اما اگر تشخیص نوع مشکل برایتان دشوار است، بهترین کار مراجعه به یک دندانپزشک عمومی است تا پس از معاینه، شما را به متخصص مناسب ارجاع دهد.

آشنایی با انواع دندانپزشکان متخصص (به جز دندانپزشک عمومی)

در حال حاضر ۹ تخصص رسمی و شناخته‌شده در دندانپزشکی وجود دارد که شامل موارد زیر می‌شود:

• متخصص ارتودنسی (ارتودنتیست)
• متخصص درمان ریشه (اندودنتیست)
• متخصص پروتزهای دندانی و ایمپلنت (پروستودانتیست)
• متخصص دندانپزشکی کودکان (پودودنتیست)
• متخصص رادیولوژی دهان، فک و صورت
• متخصص جراحی دهان، فک و صورت
• متخصص جراحی لثه و ایمپلنت (پریودنتیست)
• متخصص دندانپزشکی ترمیمی و زیبایی
• متخصص آسیب‌شناسی دهان، فک و صورت (پاتولوژیست دهان و دندان)

متخصص ارتودنسی (ارتودنتیست)

در ابتدا به معرفی تخصص ارتودنسی و نقش ارتودنتیست می‌پردازیم. ارتودنسی یکی از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین شاخه‌های تخصصی دندانپزشکی به شمار می‌رود و جایگاه ویژه‌ای در بین تخصص‌ها دارد. یک متخصص ارتودنسی پس از گذراندن دوره دندانپزشکی عمومی، حدود ۳ تا ۴ سال دوره رزیدنتی تخصصی را طی می‌کند و توانایی اصلاح انواع نامرتبی دندان‌ها و ناهنجاری‌های فکی را دارد.

روش‌های درمان ارتودنسی به طور کلی به دو دسته ارتودنسی ثابت و ارتودنسی متحرک تقسیم می‌شوند. در ارتودنسی ثابت، تجهیزات از ابتدای درمان به دندان‌ها متصل شده و تا پایان درمان باقی می‌مانند. در مقابل، در ارتودنسی متحرک، دستگاه‌ها قابل برداشتن هستند و بیمار می‌تواند در طول درمان آن‌ها را خارج و مجددا استفاده کند.

متخصص درمان ریشه (اندودنتیست)

اندودنتیست متخصص بافت‌های داخلی دندان یا پالپ است که در ناحیه تاج و ریشه دندان قرار دارند. این دندانپزشک به صورت تخصصی درمان ریشه و عصب‌کشی دندان‌های پیچیده و دشوار را انجام می‌دهد. دندان‌هایی که پوسیدگی شدید دارند و عصب آن‌ها درگیر شده است، باید توسط متخصص درمان ریشه بررسی و درمان شوند.

سایر خدمات اندودنتیست شامل موارد زیر است:

• درمان مجدد دندان‌هایی که قبلا عصب‌کشی ناموفق داشته‌اند
• جراحی ریشه دندان
• عصب‌کشی دندان بیماران خاص و حساس
• بررسی و درمان دردهای پیچیده فک و صورت با منشاء احتمالی دندانی

متخصص دندانپزشکی ترمیمی و زیبایی

متخصص ترمیمی و زیبایی طیف گسترده‌ای از خدمات دندانپزشکی را ارائه می‌دهد. این خدمات شامل ترمیم‌های پیشگیرانه و محافظه‌کارانه، افزایش زیبایی ظاهری دندان‌ها، بازسازی دندان‌های طبیعی، بلیچینگ یا سفید کردن دندان‌ها با مواد تخصصی، ترمیم تاج دندان با مواد همرنگ دندان، لمینت، ونیر کامپوزیت و آمالگام می‌شود. دوره تخصصی این رشته نیز حدود ۳ سال به طول می‌انجامد.

متخصص دندانپزشکی کودکان (دندانپزشک اطفال)

این شاخه از دندانپزشکی به پیشگیری و درمان بیماری‌های دهان و دندان کودکان اختصاص دارد و از تخصص‌های حساس و مهم به شمار می‌رود. مراقبت از دهان و دندان از دوران نوزادی تا کودکی و حتی بلوغ، بررسی عادات مکیدن انگشت و پستانک، ترمیم دندان‌های شیری، روکش دندان شیری، استفاده از فضا نگهدار در صورت افتادن زودهنگام دندان شیری و استفاده از مواد مسدودکننده شیارهای دندانی از وظایف این متخصص است.

همچنین متخصص دندانپزشکی کودکان بر روند رویش دندان‌های دائمی نظارت داشته و در صورت نیاز، درمان دندان‌های کودک تحت بیهوشی در اتاق عمل را انجام می‌دهد. دوره تخصصی این رشته ۳ سال است.

متخصص بیماری‌های لثه (پریودنتیست)

پریودنتیست متخصص تشخیص و درمان بیماری‌های لثه و بافت‌های نگهدارنده دندان است. این متخصص پس از گذراندن دوره تخصصی سه‌ساله، قادر به درمان بیماری‌های لثه ناشی از افزایش سن یا بیماری‌هایی مانند دیابت می‌باشد. جراحی افزایش طول تاج دندان، جراحی و پیوند لثه، جراحی پیوند استخوان فک و جراحی ایمپلنت از خدمات این تخصص محسوب می‌شود. عدم درمان به‌موقع بیماری‌های لثه می‌تواند منجر به از دست رفتن دندان‌ها شود.

متخصص رادیولوژی دهان، فک و صورت

برای شروع بسیاری از درمان‌های دندانپزشکی، تهیه تصاویر رادیولوژی ضروری است. متخصص رادیولوژی دهان، فک و صورت انواع رادیوگرافی‌های تک‌دندان، پری‌اپیکال، سی‌تی‌اسکن فک و صورت و MRI را بر اساس درخواست دندانپزشک در اختیار بیمار قرار می‌دهد. دوره تخصصی این رشته ۳ سال است.

متخصص آسیب‌شناسی دهان، فک و صورت (پاتولوژیست)

پاتولوژیست دهان و دندان وظیفه بررسی و تشخیص ماهیت بیماری‌ها را از طریق معاینات کلینیکی، تصاویر رادیولوژی، آزمایش‌های بیوشیمی و بررسی بافت‌ها بر عهده دارد. نمونه‌های خارج‌شده طی جراحی در آزمایشگاه زیر میکروسکوپ بررسی شده و گزارش نهایی برای دندانپزشک یا جراح ارسال می‌شود. این متخصصین ارتباط مستقیم با بیمار ندارند و دوره رزیدنتی آن‌ها ۳ سال است.

متخصص پروتزهای دندانی و ایمپلنت (پروستودانتیست)

پروستودانتیست‌ها در بازسازی و جایگزینی دندان‌های از دست رفته تخصص دارند و با انواع پروتزهای دندانی و ایمپلنت کار می‌کنند. این تخصص طی یک دوره چهار ساله آموزش داده می‌شود و خدمات آن شامل موارد زیر است:

پروتزهای ثابت مانند روکش‌های تمام سرامیک (زیرکونیا)، فلز-سرامیک و تمام فلزی

• درمان‌های ایمپلنت ساده و پیچیده
• درمان سایش شدید دندان‌ها و دندان‌قروچه
• پروتزهای متحرک مانند دست‌دندان و پلاک‌های اکریلی و پارسیل
• پروتزهای پیچیده فک و صورت مانند پروتز چشم، گوش و بینی
• انواع اوردنچر بر پایه ایمپلنت یا دندان طبیعی
• درمان مشکلات مفصل گیجگاهی
• طراحی لبخند با لمینت و روکش‌های فول سرام بدون فلز

علاوه بر تخصص‌های ذکر شده، شاخه‌های آکادمیک پژوهش‌محور نیز وجود دارند که فارغ‌التحصیلان آن‌ها بیشتر در حوزه آموزش دانشگاهی یا فعالیت‌های صنعتی مشغول هستند.

متخصص دندانپزشکی جامعه‌ نگر

هدف دندانپزشکی جامعه‌نگر افزایش آگاهی عمومی، پیشگیری از بیماری‌های دهان و دندان و آموزش روش‌های صحیح مراقبت در سطح جامعه است. دندانپزشکان این حوزه پس از پایان دندانپزشکی عمومی، دوره تخصصی سه‌ساله را طی می‌کنند و بیشتر به عنوان اساتید دانشگاهی یا طراحان برنامه‌های بهداشتی فعالیت دارند.

مهم‌ترین اقدامات متخصص دندانپزشکی جامعه‌نگر شامل موارد زیر است:

• آموزش اجزای دهان و دندان برای افراد بالای شش سال در مدارس
• برنامه‌ریزی مراقبت‌های بهداشتی در سطح جامعه
• تأکید بر اهمیت دندان‌های شیری
• آموزش نحوه صحیح نگهداری از دندان‌ها
• آموزش روش درست مسواک زدن
• انجام تست‌های غربالگری